Aentwaereps

zondag, september 30, 2007

114: Aentwaereps in 't Oards Paradais




Johannes Goropius Becanus
(1519-1572)


Der is nen taid gewést da t de gelieërde n et noeëdeg vaungde n oem une noam wa mieër Latains te loate kleengke. “Johannes Goropius Becanus” is aigelek Jan Gerartsen ( da’s zene n échte noam) dieë n in Gorp in d’Olandse gemieënte “Hilvarenbeek” [ilvoarembeik] gebaure n is. “Johannes” is ’t zélefste n as Jan. Goropius betieëkent dan “van Gorp” én Becanus mut “van Beek” vuirstéle. “Hilvaren-“ éme ze worschainlek mor loate vale n oem et ni te moojlek én te laengk te moake.
“Johannes Goropius Becanus” [jowanes goraupijus békoanus[ is gebaure n oep den 23ste jeunee van ’t joar 1519 in ” Gorp” [gorep], e klai pletske n eeverans in de beurt van” Hilvarenbeek” [ilvoarembeik]. Doar geeng em as joonge gast ver ’t ieëst no ’t schaul. Dernoa geeng em studeire n in” ’s Hertogenbosch” [sértaugembos]. Nog loater --- in ’t joar 1538 trok em no d’univérsitait van Luive, én doar weer em in ieë joar taid gepromovèèrd tot liséns-joat ( da d ieëte toongs in ’t Latain: licentiatus artium). In ’t joar 1539 trok em nor ’t Draitoaleg Koleizje (in’t Latain “Collegium Trilingue”) van Luive, woar em Latain, Griks en Ébrieëws geeng studeire. E poar joar noadeeng was em al benoemd as proféser in de filosofee. In 1545 geeng em wiskeungde, nateurkeungde n én médisaine studeire ba nen beroemde proféser (Reynier Gemma Frisius) én e poar joar loater weer ém doktaur in de médisaine.
En tadsje is em oek nen ieëlen beroemden doktaur gewést want Kuinegin Eléonora van Fraengkrek én Marija van Ongaraije ( da woare zusters van Koarel de Vde dee in Brusel gewoeënd éme) ade em gevroagd oem une laifarts te were. Da lèèvetsje on ’t Kuineengklek Of ei t em gin weengdaire gelei want a profeteirde n er van oem ieël wa d oep rais te kune goan no Spanje, Fraengkrek, Detsland én Itoaleje.
Mor aigelek was em vaulemieër gintreseird in ales was mé toalkeungde te moake n ad. A j ei s zélefs gerefuseird oem oek nog laifarts van Kuineeng Filips den IIde te were. A vaungd da’t genoeg gewést was én a trok nor Aentwaerepe n in 1554 oem er den ofis-jeilen ” Doktaur van ’t Stad” te were. Da gaf em de kaens oem zenaige varder beizeg t’ aawe mé s zen obi : de toalkeungde.
Mor noa en tadsje mut em et eer oek bui gewere zén want a trok in 1569 no Loik. Meschin ad t da wél eet te moake mé t fait da d ai ni s zoe nen ortodokse katoleek was én ver dee meingse was ’t in dieën taid ni f vaileg in Aentwaerepe.

In ’t joar 1569 ad em ba zene vreengd Plantin( dieë duir em gespaungserd weer) ze lèèveswaerek loate druke: Origines Antwerpianae” (in dieën taid schreive n ale gelieërde bole n un boeke n in ’t Latain, zoe w as ze da naa w in ’t Eingels doong !). Dieën boek zee t er en ieël gelieërd geval oit. Ver dieën taid was et da d oek. Mor vandoag weite de toalkeundege n al ieël wa mieër auver un vak én ze veengde da t er oep dee 1000 bladzaide mieër kwatsj sto dan wa d ‘aenders. Z’éme ni j ieëlemoal ongelaik, mor ze vergeite da” Becanus “wél den ieëste was dieë n oep ’t gedacht gekaume n is da d ieël wa toale mé mekoar verbaend aawe n én worschainlek eeverans van mekoar mute n afstame. Wél ad em et verkieërd vuir as em docht da ‘t Aentwaereps aawer was dan ’t Greeks én ’t Ebrieëws (Spaiteg ver de Sinjaure n ei !).
A docht zélefs da
't Aentwaereps de toal was dee j Oadam én Eiva in ’t
Oards Paradais gesprauke n ade !
Vandoag kune wai der is goo mé lache, mor in dieën taid weer da d ieël serjuis genaume. Doarvuir must em nen ieëlenbool gefantaseirde étimologeeje n oitdeingke. Mor we mute toogeive : zainen boek weer gedrukt nog vuir da “ William Jones”(°1746+1794)” oep ‘t gedacht gekaume was da t d’Uiropeise toale afstamde van d’oeësterse toale, én da d “August Schleicher” in 1863 auver de groeëte Indo-Uiropeise toalefamile geschreive n ei. Gin ieën van dee twieë groeëte gelieërde n ei g et noeëdeg gevaungde n oem “ Johannes Goropius Becanus” mersee te zége oemda d ai j un aigelek oep wég ad golepe.
Wee wét wa flaawekul wert er naa geschreive dieë n oek ieël serjuis bedoold is én wer da s ze bine n e poar aungderd joar is goo mé s zule lache!

In 1572 weer Becanus duir ne zeikere n artog “Celi van Medina” no Moastricht geroope. Doar weer em zeek én is em oek gestereve n oep den 28ste jeunee van da s zélefde joar.

1 reacties:

  • Op 10:41 p.m. , Anonymous Anoniem zei...

    awel keb zenne noam gevonden in den boek "les bienveillantes", das ne franse goncoer preis van 2006 en die zeggen, da onze taol same met 't deuts zelfs van de koakoazus zouen komen. tof eh ??
    'k ben walter woverius (oak latijn vuer van de wouwer, moar da wiste wel eh !!)salukkes.

     

Een reactie plaatsen

Aanmelden bij Reacties plaatsen [Atom]

Links naar dit bericht:

Een link maken

<< Homepage